Tư duy phản biện có vai trò quan trọng trong nghiên cứu và lĩnh hội tri
thức. Trong bài viết này tác giả tập trung đánh giá thực trạng năng lực tư duy phản
biện của sinh viên ngành GDCT, đồng thời vạch rõ nguyên nhân và những rào cản
trong quá trình rèn luyện, thực hành tư duy phản biện của sinh viên. Từ đó, đề xuất
những giải pháp góp phần bồi dưỡng và phát huy năng lực tư duy phản biện cho sinh
viên ngành GDCT, trường Đại học Đồng Tháp hiện nay.
14 trang |
Chia sẻ: Thục Anh | Ngày: 19/05/2022 | Lượt xem: 258 | Lượt tải: 0
Nội dung tài liệu Tìm hiểu năng lực tư duy phản biện của sinh viên ngành Giáo dục chính trị, trường Đại học Đồng Tháp, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ư duy phản biện cho sinh viên ngành giáo dục chính trị, Trường Đại học Đồng
Tháp
Từ thực trạng, đồng thời là những nguyên nhân ngăn cản quá trình rèn luyện và
thực hành tư duy phản biện, chúng ta cần có những giải pháp thiết thực để bồi dưỡng
và phát huy năng lực tư duy phản biện của sinh viên.
2.6.1. Về phía nhà trường
Đặc biệt quan tâm đến tư duy phản biện, đưa nó trở thành môn học chính. Với
việc bổ sung tư duy phản biện vào chương trình đào tạo, trở thành một trong những
môn học bắt buộc đối với tất cả các sinh viên ngành giáo dục chính trị đang học theo
quy chế tín chỉ sẽ góp phần tạo điều kiện cho tất cả sinh viên được học tập phương
pháp tư duy phản biện và có thể vận dụng nó trong quá trình học tập, thực hành nghề
nghiệp [1] .Trên thực tế có khá nhiều trường từ lâu đã đưa tư duy phản biện trở thành
môn học bắt buộc nhằm nâng cao năng lực, sự nhạy bén cho sinh viên – đội ngũ trí
thức trẻ. Trong các trường, phải kế đến trường Đại học mở TP HCM đã thành công
123
đưa tư duy phản biện thành môn học theo quy chế tín chỉ, khiến người học rất hứng
khởi.
2.6.2. Về phía sinh viên và giảng viên
Về phía sinh viên và giảng viên, để đưa ra những giải pháp thiết thực và phù hợp.
Tác giả tiến hành lấy ý kiến của sinh viên về những việc cần phải làm nhằm nâng cao
và phát huy năng lực tư duy phản biện thông qua câu hỏi mở số 12. Khi được hỏi:
Theo bạn cần làm gì để nâng cao và phát huy năng lực tư duy phản biện cho sinh viên
ngành Giáo dục chính trị? Theo đó, 56,6% đọc nhiều sách để trau dồi vốn từ và cập
nhật thêm nhiều kiến thức; 8,3% đổi mới phương pháp giảng dạy; 11,7% rèn luyện sự
tự tin, nói trước đám đông; 22,4% tăng cường giao tiếp, thảo luận nhóm, sử dụng tọa
đàm và rèn luyện các kỹ năng khác.
Biểu đồ 7: Giải pháp nâng cao và phát huy năng lực tư duy phản biện của sinh
viên
Từ số liệu khảo sát, cho thấy những điều cần thiết mà cả về phương diện
sinh viên lẫn giảng viên phải làm để khắc phục những hạn chế, nâng cao và phát
huy năng lực tư duy phản biện, cụ thể:
Thứ nhất, về phía sinh viên
Một là, rèn cách đọc, chắt lọc thông tin và ghi nhớ kiến thức. Với tính chất của
ngành Giáo dục chính trị là thường tiếp cận với những giáo trình, tài liệu bổ trợ kiến
thức chuyên môn dày hàng mấy trăm trang, do đó khi nghiên cứu những chương dài
của tài liệu, giáo trình. Sinh viên nên lấy giấy bút ghi lại những ý chính để tiện theo
dõi. Ngoài ra, để giúp cho việc tư duy phản biện, hãy chọn và ghi các ý theo một
phương pháp khoa học, ví dụ như viết các quan điểm và kết luận ở cột bên trái; dẫn
chứng, giải thích và những ý hỗ trợ ở cột bên phải tương ứng. Sau đó nhìn vào bảng
tổng kết để ghi bổ sung thêm những ý kiến của mình bằng một màu mực khác, đồng
thời trao đổi với bạn bè hay những người có cùng hứng thú, am hiểu về lĩnh vực đó để
có cái nhìn khách quan hơn.
Phương pháp ghi chú khoa học hỗ trợ TDPB
Đọc nhiều sách,
trau dồi vốn từ
và cập nhật
thêm nhiều kiến
thức, 56.60%
Đổi mới
phương
pháp giảng
dạy, 8.30%
Rèn
luyện sự
tự tin, nói
trước
đám
đông,
11.70%
Tăng cường
giao tiếp, thảo
luận nhóm, sử
dụng tọa đàm
và rèn luyện
các kỹ năng
khác, 22.40%
Cột bên trái Cột bên phải
124
Hai là, trau dồi ngôn ngữ diễn đạt. Để có thể có được ngôn ngữ phong phú, tinh
tế và lôi cuốn tăng sức thuyết phục chủ thể khác, sinh viên cần thường xuyên đọc
nhiều sách, báo, trao đổi và giao tiếp nhiều hơn để tích góp vốn từ ngữ cho riêng mình.
Đọc sách không chỉ giúp tăng vốn từ mà còn là cách rèn luyện tư duy khá hiệu quả,
sách cung cấp những kiến thức hữu ích từ nhiều lĩnh vực khác nhau, từ đó giúp sinh có
thêm nhiều kiến thức làm nền tảng cho các lập luận và luận cứ, dẫn chứng. Một trong
những nhân tố cần thiết cho quá trình tư duy phản biện đó chính là “ngôn từ được sử
dụng”.
Ba là, tích cực đặt câu hỏi, rèn luyện kỹ năng lập luận và trình bày ý kiến. Sinh
viên thường có suy nghĩ sợ nói sai bị bạn bè cười, sợ bị đánh giá,.. nên từ đó khá e
ngại trong việc phát biểu và đặt câu hỏi. Việc đặt câu hỏi có thể ban đầu không hoàn
chỉnh, câu từ lủng củng thiếu logic và khó hiểu, nhưng đó là cách giúp sinh viên nhìn
bao quát vấn đề hơn, đặt câu hỏi giúp ích rất nhiều trong quá trình tư duy phản biện,
giúp kiểm chứng kiến thức của bản thân, quá trình tư duy của sinh viên ngày càng
hoàn thiện và phát triển.
Bốn là, tìm kiếm và cập nhật thông tin. Trong quá trình học tập đòi hỏi sinh viên
không những phải nắm vững kiến thức về chuyên môn. Mà còn phải trang bị, cập nhật
những thông tin cần thiết đối với cuộc sống hằng ngày như: pháp luật, chính trị, tôn
giáo, xã hội,..để không ngừng bổ sung vào vốn hiểu biết, làm giàu tri thức cho bản
thân.
Năm là, tăng cường giao tiếp và đàm thoại. Giao tiếp là cách tốt nhất giúp sinh
viên khắc phục được tâm lý lo sợ, e ngại, thông qua giao tiếp sinh viên sẽ tiếp thu và
lĩnh hội được nhiều điều mới, bổ ích, đồng thời rèn luyện và hình thành sự tự tin khi
tiếp xúc với chủ thể khác và tự tin khi đứng trước đám đông, qua giao tiếp sinh viên
còn rèn cho bản thân kỹ năng lắng nghe, kỹ năng nói, kỹ năng ngôn từ,.. Việc thường
VD: Vấn đề “Có hiện tượng bị ma nhập không”
Quan điểm nhận định: 1.Không
có
2.Có
KL: Có hay không hiện tượng bị
ma nhập..
- Giải thích: 1.Không có hiện tượng ma nhập.
Vì: (đưa ra lập luận)
- Dẫn chứng minh họa:
-Giải thích: 2.Có hiện tượng bị ma nhập. Vì:
(đưa ra lập luận)
- Dẫn chứng minh họa:
Ý bổ sung cho nhận định 1: Nếu không có
hiện tượng bị ma nhập, vậy tại sao hiện tượng
đó lại diễn ra trong cuộc sống thường ngày?
Nguyên nhân ..
-->Ý bổ sung cho nhận định 2: Nếu có hiện
tượng ma nhập, vậy tại sao chỉ một vài người bị
tác động (hay gặp phải)? Nguyên nhân..
125
xuyên giao tiếp sẽ khiến những lời nói trở nên có vị trí hơn trong mắt chủ thể khác.
Những kinh nghiệm đúc kết từ nhiều lần giao tiếp sẽ giúp sinh viên cảm nhận được
tâm lý, trạng thái cảm xúc của người đối diện. Từ đó, sinh viên có thể làm chủ tốt
không gian, thời gian và trở thành trung tâm của cuộc phản biện.
Thứ hai, về phía giảng viên
Một là, dẫn dắt sinh viên đặt và trả lời câu hỏi theo lối tư duy phản biện. Câu
hỏi theo lối tư duy phản biện là dạng câu hỏi có thể khai thác thông tin đầy đủ, đa diện,
hệ thống mà qua đó người học sẽ tiếp nhận vấn đề một cách sâu sắc và toàn diện nhất.
Chẳng hạn khi học về CNXH, giảng viên có thể hỏi sinh viên “Lệch hướng XHCN là
gì? Hiện nay có bao nhiêu nước theo chế độ CNXH – Với câu hỏi trên, sinh viên sẽ lần
lượt nêu ra ý kiến của bản thân, tranh luận để tìm ra câu trả lời hợp lí nhất; trong quá
trình tìm ra câu trả lời sinh viên sẽ nêu lên những thắc mắc dưới dạng những câu hỏi:
“Tại sao con đường thực hiện CNXH gặp nhiều khó khăn, mà nhiều nước lại đang
từng bước tiến lên CNXH? càng nghi vấn sinh viên sẽ càng hứng thú và liên tục phản
biện lại.”
Hai là, khuyến khích, tạo điều kiện cho sinh viên thường xuyên động não. Trong
quá trình lên lớp, giảng viên nên khuyến khích sinh viên bàn bạc, thảo luận và là vị
trọng tài. Giảng viên nên huấn luyện sinh viên thành những người thầy để truyền đạt
tri thức cho các bạn sinh viên khác qua việc thảo luận nhóm. Qua việc truyền đạt,
người học sẽ có cơ hội nói lại những điều đã đọc được, suy luận bằng chính ngôn ngữ
của mình, nhận được sự phản biện từ bạn học và phải bảo vệ luận điểm của mình.
Giảng viên sẽ đóng vai trò là người phân xử, đồng thời sử dụng các kỹ thuật đặt câu
hỏi, dẫn dắt vấn đề theo định hướng của nội dung bài học để sinh viên tự tìm ra lời giải
đáp cho vấn đề của mình. Giảng viên phải thể hiện vai trò là “người chỉ đường” theo
chủ trương của giáo dục học Phật giáo [3], thông qua vai trò trên, giảng viên dạy cho
người học tư duy phản biện một cách tích cực, giúp họ nhận ra, hiểu đúng và phê phán
những lệch lạc và quan niệm sai lầm của chủ thể khác.
Ba là, đổi mới căn bản, toàn diện cách thức ra đề thi, kiểm tra đối với tất cả các
môn học. Mặc dù, trên thực tế đã đa dạng hóa cách ra đề thi, kiểm tra như: vấn đáp, đề
mở, bài tập lớn, Thế nhưng nó vẫn còn là những bất cập đối với một số môn nhất
định, điều đó sẽ khiến người học khó thích ứng cũng như quá trình ôn tập kiến thức
gặp một số khó khăn, đồng thời giáo viên khó có thể đánh giá toàn diện được trình độ
hiểu, biết và vận dụng của người học. Do đó, cần thay đổi một cách toàn diện, đồng bộ
cách thức ra đề kiểm tra, thi cử đối với tất cả các môn học, nhằm giúp sinh viên dễ
dàng thích ứng và ghi nhớ kiến thức tốt, kích thích tư duy hóa vấn đề của sinh viên.
3. Kết luận
Phản biện là một loại công việc mang lại nhiều lợi ích trong các lĩnh vực chuyên
môn học thuật cũng như các lĩnh vực hoạt động xã hội khác. Tư duy phản biện càng có
vai trò quan trọng hơn bao giờ hết đối với sinh viên ngành Giáo dục chính trị. Vì thế,
việc trang bị tư duy phản biện cho sinh viên ngành Giáo dục chính trị Trường Đại học
Đồng Tháp là rất cần thiết. Với những lợi ích mà tư duy phản biện mang lại không
những làm cho sinh viên trở thành những người đầy nhiệt huyết, năng động, sáng tạo.
126
Bên cạnh đó, giúp sinh viên tự rèn luyện cho bản thân những kỹ năng cần thiết cho
nghề nghiệp tương lai, đáp ứng được yêu cầu của các nhà tuyển dụng. Giúp sinh viên
vững vàng hơn trên con đường tương lai của bản thân. Có tư duy phản biện – sinh viên
sẽ dễ hội nhập và phát triển mình trong xu thế của nền đại công nghiệp 4.0 như hiện
nay.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Bùi Loan Thùy (2012), Dạy và rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện cho sinh
viên, Tạp chí Phát triển và Hội nhập, số 7 (17) – tháng 11-12
[2]. Lê Ngọc Hân - Lê Văn Tùng (2015), Tư duy phản biện của sinh viên ngành
Giáo dục chính trị, Trường Đại học Đồng Tháp, Hội nghị kỷ yếu khoa học, Trường Đại
học Đồng Tháp.
[3]. Lê Thanh Thế (2017), Thực trạng và đề xuất biện pháp nhằm nâng cao kỹ
năng tư duy phản biện của sinh viên Trường Đại học Đồng Nai theo giáo dục học phật
giáo, Tạp chí Khoa học, Đại học Đồng Nai, số 06.
[4]. Nguyễn Thị Hòa (2017), Bàn về tư duy phản biện trong giáo dục đại học,
Tạp chí Khoa học, Đại học Đồng Nai, số 05.
[5]. Về khái niệm tư duy phản biện,
muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/ve-khai-niem-tu-duy-phan-bien,[truy
cập ngày: 10/01/2019].
[6]. Tư duy – phản biện,
E1%BB%87n, [truy cập ngày: 13/01/2019].
[7]. Trường ĐH Sư Phạm Tp. Hồ Chí Minh, Nguyễn Thành Thi, Rèn luyện
tư duy phản biện trong học sinh sinh viên, , https://tailieu.vn/doc/ren-luyen-tu-
duy-phan-bien-trong-hoc-sinh-sinh-vien-pgs-ts-nguyen-thanh-thi-1831263.html .
[truy cập ngày: 10/ 01/ 2019].
[8]. Tư duy phản biện, https://www.drawyourbrain.com/tu-duy-phan-
bien/. [truy cập ngày: 13/01/2019].
[9]. Trường Đại học Văn Hiến, Kỹ năng tư duy sáng tạo và phản biện, Tài liệu
môn học kỹ năng mềm,
%20DUY%20S%C3%81NG%20T%E1%BA%A0O%20V%C3%80%20PH%E1%BA
%A2N%20BI%E1%BB%86N.pdf, [truy cập ngày: 13/01/2019].
Các file đính kèm theo tài liệu này:
tim_hieu_nang_luc_tu_duy_phan_bien_cua_sinh_vien_nganh_giao.pdf